Ekmekle Sekillenen Bir Hayat

murat1.jpg

Herhangi bir ürünün hammaddesinden tüketiciye kadar bir çizgi çektiğimizde, o çizginin uzunluğu ve kaç noktaya değdiği bize tedarik ve dağıtım zincirinin ne kadar karmaşık olduğunu gösterir. Bu zincir uzadıkça ve halkalar eklendikçe hem karbon ayakizi artmış olur hem de tüketici-üretici ilişkisi yok olmuş demektir.

Birçok durumda ana kaynak ve üretici çiftçidir. Tedarik zincirinin şeffaflığı, daha fazla tır ve aracı girdikçe azalır ve bizim de çiftçi ile bağımız kopmuş olur.

İşte bu noktada Murat Demirtaş girer filme. Murat, bu zinciri en kısa ve şeffaf halinde tutmaya çalışan nice girişimciden biri. Eski heykeltraş, café sahibi, film seti yaratıcısı olan Murat, kendine anlamlı bir amaç bulmus. Fırınımdan Ekmekler girişiminin kurucusu, fırıncısı, dağıtıcısı ve çoğu zamanda bulaşıkçısı. Murat kendisine yolladığım soruları, haftalık 60 ekmeğini yoğururken, şekillendirirken ve fırınlarken aldığı kısa aralarda gecenin bir yarıları cevapladı. Her emailini bir çırpıda tekrar tekrar okurken hakkında çok şey öğrendim o kısa zamanda. Mesela ekmekçi ve baba sıfatlarının yanında, iklim değişikliğine karşı mücadele veren bir aktivist, tüketime karşı duran, paylaşımcı ekonomiye gönülden inanan ve buna göre yaşayan biri. Mesela ekmeklerine yaptığı yatırım ona kimi zaman para, kimi zaman yumurta, kimi zaman ise yeni bir arkadaşlık veya eski bir tanışıklığın canlanması olarak geri dönüyor. Var mı bundan daha iyi bir alışveriş?

2010’da ilk çocuklarının doğması, Murat ve eşinin yaşam tarzlarını ve çevreye etkilerini gözden geçirmelerine neden olmus. Özellikle  su,un,tuz ve maya ile yapılması gereken ekmekteki 17 katkı maddesine dikkat çeken bir haberi okuduktan sonra. Murat ekşi maya ile tanışıp, ekmek olayını iyice yoluna koyunca evden yürüttüğü Fırınımdan Ekmekler yolculuğuna başlamış. İlk başlarda aile ve yakın arkadaş çevresine yapılan ekmekleri yavaş yavaş yayılan ünü ile bir somunda biz alalım diyen yeni bir ağa yetiştirmeye çalışmış.  Murat, ununu atalık tohum kullanan çiftçiden direk alıyor. Ekmeğindeki farklılık aslında buradan geliyor. Marketten aldığınız ekmekte normalde sahip olmadığımız bir bilgiye ulaşıyorsunuz Murat’ın ekmeği ile. Çiftçiyi ve unu biliyorsunuz. Ekmeğinize kimin dokunduğunu, hangi şartlarda yapıldığını biliyorsunuz. 

Atalık tohumdan buğday yetiştiren çiftçilerin sayısının az olması beraberinde bazı zorlukları da getiriyor. Murat ekmeğini, bilgisini ve kontaklarını paylaşmayı seven biri. Küçük çaplı, atalık tohum kullanan çiftçilere daha çok pazar payı kazandırmaya çalışıyor. Genelde küçük çaplı üreticilerin dezavantajı büyük ölçekte üretim yapamadıkları için işletme giderlerinin daha yüksek olması. Haliyle bu fiyatlarına yansırken bir de eldeki ürünün bozulmadan kısa zamanda satılması gereği ayrı bir stres konusu. Bir ara Murat kendi un aldığı çiftçiyi başka ekmek yapan kişilerle de paylaşınca unun bir çırpıda bitmesi biraz Murat’ın planlarını alt üst etmiş. Ama en azından çiftçi, elindeki ürünü bozulmadan sattığı için mutlu olmuş. Sonuçta yapmak isteğimiz bu diyor - Çiftçilerle ilişkiler kurmak, pazarı genişletmek ve atalık tohumla üretim yapanların tarım sisteminde kalmasını sağlamak. 

Murat’ın büyüme ve etki konusundaki sorularıma cevapları alıştığımız kapitalist tarzda büyüme yanıtlarından farklıydı. Daha çok yatırım ve daha çabuk büyüme odaklı bu toplumda alışık olmadığım bir cevap aldım – “Büyümek, yatırım yapmak, istihdam sağlamak, şubeleşmek istemiyoruz. Daha çok yatırım yapmak daha çok tüketmek demek. Alacağımız her yeni malzeme fırın, makine, dolap, tezgah... daha fazla üretilmesine neden olmak demek. Halbuki ihtiyacımızın çok fazlasını üretiyor ve tüketiyoruz. Dünya bu kadar çöpü kaldıracak durumda değil.”

Murat’ın büyümeye yaklaşımı aslında kendi gibi daha çok kişiyi küçük çaplı, sürdürülebilir üretime yöneltmek. –  “Ekmek köşedeki fırından aldığımız bir ürün olmalı… Benim gibi 1000 kişi bu şekilde ekmek yapıyor olsa aylık 3-4 milyon ciro demek. ”  

Paketlenip kilometrelerce yol almamış bir ürünü kendi çevremizdeki bir kaynaktan temin ederek hem küçük çaplı üreticileri desteklemiş hem de karbon ayakizimizi, çevreye zararımızı aza indirgemiş olacağız.

Fırınımdan Ekmekler’in dağıtım zinciri de iklim değişikliğine karşı çalışan Murat’ın ödün vermediği noktalardan biri. Genelde ekmeklerin dağıtımını ya yürüyerek ya da toplu taşım araçları kullanarak yapıyor. Tabii ki bu yaklaşım İstanbul’un belli semtlerine gidememesi ve kargo ile ekmek göndermesini isteyenleri kabul etmemesi ile sonuçlanıyor. Sırt çantasını doldurduğu gibi İstanbul’da kilometrelerce yol katederek, her çaldığı kapının ardında sıcak bir gülüş ve bir somun ekmek bırakıyor. Murat’a göre bu da alışverişin bir parçası: Para kazanmanın ötesinde bir ilişkiyi yaratma ve besleme amacı olması. 

Ana amaç sosyal etki olsa da günün sonunda kar gene de odak noktasının bir parçası olmaktan çıkmaz iş sahipleri için. Sonuçta işin kendini devam ettirmesi ve büyümesi için gereklidir. Ama konu sosyal girişimlerin devam ettirilebilirliği olduğunda Murat gene bilinenden değişik yaklaşıyor olaya

“Sosyal girişimlerin sürdürülebilirliği meselesi paraya bağlı olmamalı. Sosyal ilişkilerimizi diri tutmak üzerine kurulmalı. Hedef karlılık olursa amaçtan uzaklaşmak çok kolay. Biz yaşam biçimimizi bir paylaşım ekonomisine çevirdik.

Murat’ın tavsiyesi de kendisi gibi açık ve net:

“Kendinize çok sade hedefler koyun ve yoldan çıkmamaya bakın. Zorlanacaksınız belki ama işin en temizi bu sanıyorum. ”

Sistemimiz büyüme ve kar yapmaya odaklanmış bir sistem. Kimi zaman sosyal amaçlı girişim kuranlar etki büyütmeyi işi büyütmekle eşit görüp “daha fazla”sına odaklandığında amaçlarından uzaklasmak zorunda kalabiliyorlar. Halbuki amacımız etkimizi daha geniş çaplı kılmaksa, tek bir doğru yol yok sonuçta. Değişik yollardan da aynı sonuca ulaşabiliriz. Herkesin yolu kendince ve başka.

Seçtiği yoldan çıkmamak için hakkını verip kilometrelerce yürüyen Murat’a da tebrikler ve başarılar diliyorum. Bir gün ekmeğini yemek dileği ile.

Fırınımdan Ekmekler’i ve Murat’ı daha yakından tanımak için aşağıdaki sayfaları ziyaret edebilirsiniz:

Firinimdan Ekmekler Facebook Sayfasi

https://www.youtube.com/watch?v=6fSspASaE98&t=

https://www.youtube.com/watch?v=je9rOutjvnY

https://gaiadergi.com/firinimdan-ekmekler-lutfen-ekmeginizi-takip-edin/

https://www.yesilist.com/istanbulun-5-dogal-ekmek-dukkani/

https://www.aa.com.tr/tr/vg/video-galeri/ekmeginin-heykeltirasi

Ilke McAlileyComment