Türkiye'nin Zeytinleri

Resim kaynağı - Amfora Zeytinyağları

Resim kaynağı - Amfora Zeytinyağları

Zeytin bizim için hep kahvaltı sofralarımızın vazgeçilmezi olmuştur. "Zeytinyağlılar" diye damgasını da vurduğumuz mutfaklarımıza özgü o hafif ve sağlıklı yemeklerle hep tüketimimizin üst sıralarda olduğunu düşünmüştüm. Ancak Apelasyon da yayınlanan bir makaleye göre 2015 de tüketimimiz kişi başına 1.6 litre civarlarında seyrederken Yunanistan, İspanya ve İtalyadan gerilerde kalmışız. Gene de dünya genelindeki ortalamadan çok daha iyiyiz (0.4 litre).

Zeytinlikler uluslarası alanda geleneksel (düşük) (hektar başına 200'den az ağaç), orta (200 ila 500 ağaç) ve yüksek  yoğunluklu olarak sınıflandırılıyor. Türkiye'de zeytinliklerin yüzde kaçının bu sınıflara girdiğine dair kesin bir bilgi bulamadım. Ancak zeytinliklerimiz yaklaşık 35 ilde ve deniz kenarı olan bölgelerde yoğunlaşıyor. Genelde Ege ve Akdeniz bölgelerindeki zeytinlerin çoğunluğu yağ yapımı için kullanılırken, Marmara ve Karadeniz bölgelerinde yetişenler sofralık olarak kullanıyor. Uluslararası Zeytinyağı Konseyinin Türkiye profil yayınlarına göre Türkiyede 500 bin aile bu zeytinlikleri işlerken Kooperatifçilik Genel Müdürlüğüne göre bu rakam 320bin. Bu aileler ya üç büyük kooperatiften birine üyeler (Tariş, Marmarabirlik, Güneydoğu Birlik) ya kendi yağlarını yapıp satıyorlar veya gene aracı ile başka markalara satıyorlar. Son zamanlarda özellikle butik zeytin işletmeciliği ve zeytinyagı üretimi ülkemizde ilgi görüyor, ve genç ve orta yaş kuşağını yavas yavas kendine çekiyor. 

Genelde zeytin alırken, çeşitleri konusunda pek bir bilgim olmadığı için ülkelerine göre sınıflandırma yaparak alıyordum. Aslında dünyada 700'den fazla çeşit olduğunu okuyunca, biraz daha irdeleyerek,sorup araştırarak almanın gerekliliğini ögrendim. Gene Uluslararası Zeytin ve Zeytinyağı Konseyindeki Türkiye profiline göre ülkemizdeki çeşitler aşağıdaki gibi sıralanıyor. Ancak bunlardan da yörelere has değişik çeşıtlerin olduğuna eminim. Aldığınız yerlerde sorun soruşturun, sofranıza neyi koyduğunuzu ögrenmek için biraz irdeleyin. Kimbilir ne cevherler bulacaksınız. 

Ayvalık – Türkiyedeki ikinci en önemli zeytin çeşidi. Ege Bölgesindeki zeytinliklerin %25'ini kapsıyor. Yüksek verimli ve %24 yağ oranı ile kaliteli zeytinyağı elde ediliyor. Zeytinyağı dışında çizme yeşil zeytin ve siyah zeytin de işleniyor.

Çekişte – Bu dayanıklı zeytin çeşidi İzmir'in Ödemiş ilçesinden gelmektedir. Verimi yüksek ve devamlıdır. Genelde çizik yeşil zeytin için kullanılsa da yağ oranı %26 olduğu için zeytinyağı yapımında da kullanılır. Az yağmur ve soğuğa karşı dayanıklıdır.

Çelebi – Bu çeşit Marmara Bölgesi zeytinlerinin %5'ini oluşturur. İznik Gölü civarından gelmiştir. %20 yağ oranı ve küçük daneleri ile sofralık zeytin olarak işlenir.

Domat – Bu çeşit Ege bölgesinde bulunur. Verimi yüksek ve devamlı da olsa çok dayanıklı bir çeşit değildir. Büyük daneleri içi doldurulmuş yeşil zeytin üretimine müsaittir.

Erkence – Bu kuvvetli çeşit Ege'de yaygın olarak bulunur. Orta derecedeki verimliliği ve yüksek yağ oranı ile genellikle zeytinyağı üretiminde kullanılır. Ancak bu çeşitten gelen yağ, kalite açısından Ayvalık, Memecik veya Memeliden sonra gelir.

Gemlik – %29 yağ oranı, parlak siyah rengi ve güzel tadı ile bu çeşit hem sofralık hem yağlık olarak kullanılıyor.

İzmir Sofralık – Bu çeşit İzmir'in eski zeytinliklerinde bulunuyor. Verimliliğinin diğer çeşitlere nazaran düşük olması ve danesinin yumuşak olması nedeni ile hasat oranı düşmektedir.

Memecik – Yüksek oranlı yağ içeriği ve değişik iklim ve toprak koşullarına kendini adapte etmesi ile tercih edilen bir çeşittir.

Memeli – Büyük daneli bu zeytin çeşidi İzmir civarında bolca bulunur. Ortalama bir verimliliği vardır ve zeytinler yeşil ve siyah zeytin olarak işlenir. Ege'de Ayvalık ve Memecik'den sonra 3. en önemli zeytin çeşididir.

Uslu – Bu dayanıklı bir çeşit olsa da yumuşak yapısı nedeni ile zeytin kolayca zarar görebilir.

Ilke McAlileyComment